« فرّه ایرانی هرگز گم نشده است | Main | نگاهی به رمان «زندگی در پیش رو» »

اگزیستانسیالیسم و اصالت بشر

اگزیستانسیالیسم و اصالت بشر
ژان‌پل سارتر
ترجمه‌ی مصطفا رحیمی
نشر نیلوفر
۱۸۰ صفحه
چاپ دهم؛ ۱۳۸۰

به‌ندرت کتابی من را آن‌چنان تحت‌ تاثیر قرار می‌دهد که نه تنها از لحاظ ذهنی، بل‌که در حیطه‌ی عمل هم تغییراتی در وضع زندگی من ایجاد کند. «اگزیستانسیالیسم و اصالت بشر» ِ سارتر، از معدود کتاب‌های این‌چنینی بود. پیش از خواندن این کتاب، اطلاعات من در مورد اگزیستانسیالیسم محدود می‌شد به شناختی ناقص (و حالا می‌دانم تقریبن غلط) بر پایه‌ی اطلاعاتی نامنسجم که این‌ور و آن‌ور خوانده بودم و یا از دوست اگزیستانسیالیست‌ام شنیده بودم.

این هم از ویژگی‌های من و هم‌نسلان من است که کتاب‌هایی را که سال‌هاست نسل‌های پیش از ما خوانده‌اند و نوستالژی مشترک خاطره‌ی جمعی آن‌هاست باید تازه بخوانیم! پس خرده نگیرید که چرا این‌قدر دیر سراغ این کتاب رفته‌ام. اگر از بین دوستانی که این نوشته را می‌خوانند هستند کسانی‌که هنوز این کتاب را نخوانده‌اند، توصیه‌ی اکید می‌کنم که در اولین فرصت پی آن بروند؛ به‌خصوص اگر مثل من در گه‌گیجه‌های فلسفی دست‌ و پا می‌زنند!

هرچند نمی‌توان به تمامی با عقاید «سارتر» در این کتاب موافق بود و حتا آدمی با دانش فلسفی من هم می‌تواند به بی‌اعتباری پاره‌ای از آن‌ها و غبار کهنگی سال‌ها که روی‌شان‌ نشسته (این کتاب در سال 1946 منتشر شده) پی ببرد، اما دست‌کم برای من یکی، بعضی از حرف‌های «سارتر» درست مثل «آیه‌»های کتاب‌های مقدس ارزش دارند!

بیش از این سخنی نمی‌گویم و دعوت‌تان می‌کنم به خواندن پاره‌هایی که از «اگزیستانسیالیسم و اصالت بشر» انتخاب کرده‌ام.

● بشر، نخست هیچ نیست. سپس چیزی می‌شود، یعنی چنین و چنان می‌گردد؛ و چنان می‌شود که خویشتن را می‌سازد. بشر هیچ نیست مگر آن‌چه از خود می‌سازد. برای او سرنوشتی مقدر نیست.

● انسان، «وانهاده» است. زیرا در نه در خود و نه بیرون از خود، امکان اتکا نمی‌یابد.

● احساسات ساخته‌ی اعمال ماست. به‌عبارت دیگر احساس، زاییده‌ و ساخته‌ی اعمالی‌ست که انجام می‌دهیم. پس نمی‌توان برای انتخاب راهی که باید در پیش گرفت به احساس توسل جست.

● تا جایی می‌توانیم به امکان‌ها امیدوار باشیم که این امکان‌ها در حیطه‌ی عمل ما قرار گیرند. از لحظه‌ای که مسلم شود امکان‌هایی که در برابر من قرار دارند به ‌تمامی در حیطه‌ی عمل من نیستند، باید از آن‌ها قطع امید کنم، زیرا هیچ خدایی و هیچ قدرتی نمی‌تواند جهان و امکان‌های جهان را با اراده‌ی من منطبق کند.

● نبوغی جز آن‌چه در آثار هنری منعکس است وجود ندارد. نبوغ «پروست» عبارت است از مجموعه‌ی آثار «پروست». نبوغ «ژان راسین»، مجموعه‌ی تراژدی‌های اوست. چرا برای «راسین» امکان نگارش تراژدی دیگری قائل شویم؟ در ـ حالی‌ ـ که به‌طور قطع مطمئن‌ایم که او چنین اثری به‌وجود نیاورده است.

● شخص زبون، مسئول زبونی خویش است. این شخص بدین سبب زبون نشده که صاحب دل و ریه و مغز زبون بوده، نیز به‌علت وضع روحی خاصی چنین نشده؛ بل‌که زبون است زیرا با اعمال خود، خویشتن را زبون ساخته است.

● برای بشر حدودی معین است: در جهان بودن، کار کردن، در میان دیگران زیستن و فانی‌ شدن.

● من هنگامی آزادم که همه‌ی جهانیان آزاد باشند، تا هنگامی که یک نفر اسیر در جهان هست آزادی وجود ندارد.