« گزارش کامل جلسه‌ی نقد و بررسی کتاب «خوبی خدا» | Main | شاهکارهای ادبی ـ ۱۰ »

شب‌های چهارشنبه

شب‌های چهارشنبه
آذردخت بهرامی
نشر چشمه
۸۶ صفحه
سال نشر: ۱۳۸۵

«شب‌های چهارشنبه» نام اولین مجموعه‌داستان «آذردخت بهرامی»‌ست که تابستان امسال منتشر شده و هشت داستان کوتاه دارد: «شب‌های چهارشنبه»، «صفیه»، «گربه‌ی لیدا، نانوایی، تیر چراغ‌ برق»، «کالمه»، «بی‌دلیل»، «جمع کل»، «بی‌قرار» و «قله».

یک‌راست می‌روم سر اصل مطلب و می‌گویم که به جز یکی، دو داستان این مجموعه، بقیه داستان‌ها چندان با سلیقه‌ی من جور نبودند و طبیعتن نپسندیدم‌شان و البته خواهم گفت چرا.

اولین مشخصه‌ای که در برخورد با داستان‌های مجموعه‌‌ی «شب‌های چهارشنبه» به چشم می‌آید، نثر درخشان و پرداخت حرفه‌ای داستان‌هاست که از یک نظر، خوب، حسن بزرگی‌ست و از جنبه‌ی دیگر ممکن است خواننده‌ را به این گمان بیاندازد که با داستان‌های خوبی مواجه است!

همین ابتدا خود ِ داستان «شب‌های چهارشنبه» را از بحث‌ام فاکتور می‌گیرم، اما بقیه‌ی داستان‌های این کتاب با مشکل بزرگی به نام «ابهام» (و نه «ایهام») و پیچیدگی تصنعی پلات و طرح داستان مواجه هستند؛ گاهی پیچیدگی و ابهام در ذات داستان است و گریزی از آن نیست، اما گاهی هم نویسنده عامدانه ضعف راویت‌گری‌اش را پشت پرداخت ِ حرفه‌ای پنهان می‌کند که بی‌تعارف به‌گمان من اکثر داستان‌های این کتاب این‌گونه هستند و این، ضعف ِ مشترک داستان‌های این مجموعه است که گاه در کل یک داستان و گاه در پاره‌ای از آن نمود دارد.

سه داستان «بی‌دلیل»، «بی‌قرار» و «قله» را درنظر بگیرید؛ باور کنید من ‌که خواننده‌ی حرفه‌ای داستان هستم، بعد از اولین خوانش این داستان‌ها، اصلن سر درنیاوردم که موضوع آن‌ها چیست و روابط علت و معلولی و نسبت شخصیت‌های داستان‌ها با هم به چه ترتیبی‌ست؟ بعد از این‌که با خوانش‌های مجدد، ابهامات داستان‌ها، کمی روشن‌تر شدند، از خودم پرسیدم :«خوب که چی؟!»، نویسنده ده‌صفحه مرا دور خودش چرخانده که چه بگوید؟ که معما حل کنم؟!

یا به داستان «کالمه» دقت کنید؛ بعید می‌دانم کسی بداند که «کالمه» در لغت یعنی زن ِ شوهرمرده و در هیچ‌جای داستان هم به این موضوع اشاره نشده، در حالی‌که به نظر من دانستن معنای این لغت، به‌نوعی کلید فهم داستان است. زن داستان، با از دست‌دادن هم‌سر و فرزندش اسیر روان‌نژندی و توهم شده؛ زاویه‌دید داستان «تو»ی خطابی‌ست، ولی کسی که زن را مورد خطاب قرار می‌دهد هویت مشخصی ندارد. مشخص است حضور او توهم است اما المان‌هایی در داستان آمده که خواننده را سردرگم می‌کند و بالاخره هم معلوم نیست او هم‌زاد زن است یا خیال مردی که در زندگی او بوده یا اصلن هیچ‌کدام؟!

صرف پیچیدگی نه حسن است و نه عیب، اما اگر بنا باشد داستان، پیچیدگی‌ای داشته باشد، آن پیچیدگی نه در رویه‌ی اول داستان که در زیرساخت و لایه‌ی زیرین آن باید باشد؛ در نهایت خودخواهی!، بعد از این همه سال داستان‌خوانی، برای‌ام عادی‌شده که مرعوب هیچ‌ نویسنده و داستانی نشوم و ابهامات تصنعی داستان را، ایراد نویسنده بدانم، نه ایراد من خواننده‌ی نوعی؛ بر اساس همین منطق است که داستان‌هایی مثل «بی‌قرار» و «بی‌دلیل» و امثال آن‌ها را اساسن چندان قابل‌توجه نمی‌دانم.

داستان‌های «صفیه» و «گربه‌ی لیدا، نانوایی، تیر چراغ‌برق» هم داستان‌های شاخصی نیستند. داستان دوم یعنی «گربه‌ی لیدا...» ، به‌نوعی با داستان «شب‌های چهارشنبه» ارتباط متناقض دارد. در این داستان، زن، حاضر نیست بپذیرد که شوهرش به او خیانت می‌کند و در داستان‌ «شب‌های چهارشنبه» در حالی‌که ظاهرن هیچ خیانتی در کار نیست، زن داستان به‌نوعی بیمارگونه خیال خیانت هم‌سرش را در سر می‌پروراند.

باتوجه به این‌که زمان زیادی از انتشار «شب‌های چهارشنبه» نمی‌گذرد، من مشتاقانه منتظرم یادداشت‌های دیگری بر این کتاب نوشته شود تا بل‌که بفهمم ایراد از من است یا از بعضی از داستان‌های این کتاب! شما هم اگر داستان‌ها را خوانده‌اید و از داستان‌هایی که به ابهام آن‌ها اشاره کردم چیزی متوجه شده‌اید لطفن من را هم بی‌نصیب نگذارید!

مرتبط: مرور کوتاه ِ مریم مهتدی بر مجموعه‌داستان «شب‌های چهارشنبه»