« شاهکارهای ادبی ـ ۵ | Main | نمایشنامه‌های "هارولد پینتر" – 5 : آسایش‌گاه [The Hothouse ] »

نشر "ورجاوند" و وقاحت ِ از حد گذشته

امروز عصر که طبق معمول در کتاب‌فروشی‌های جلوی دانشگاه پرسه می‌زدم، یک‌دفعه چشمم افتاد به رمان "شالی به درازای جاده‌ی ابریشم" نوشته‌ی "مهستی شاهرخی". بسیار متعجب شدم؛ کتاب را برداشتم و وقتی دیدم که ناشرش همان نشر "ورجاوند" است، گمانی که لحظه‌ی اول در ذهنم شکل گرفته بود و این بود که شاید خود نویسنده آن‌را توسط ناشر دیگری دوباره منتشر کرده، باطل شد. تعجبم وقتی به مرز حیرت رسید که دیدم با کمال وقاحت روی جلد کتاب نوشته شده: منتخب ویژه‌ی سال 1384 منتقدین مطبوعات!
"شالی به درازای جاده‌ی ابریشم" مدت‌ها بود که نایاب بود و حالا نشر "ورجاوند" چاپ دوم آن را منتشر کرده است.
برای دوستانی که شاید از ماجرای انتشار کتاب "شالی به درازای جاده‌ی ابریشم" بی‌اطلاع باشند، مختصری را شرح می‌دهم: خانم "مهستی شاهرخی" نویسنده‌ی این رمان، سال‌هاست که در فرانسه ساکن هستند و کتابشان را توسط ناشری در خارج از کشور، منتشر کرده‌اند. بعد از مدتی، نشر ورجاوند در ایران بدون کسب هیچ‌گونه اجازه از نویسنده، "شالی به درازای جاده‌ی ابریشم" را با تن دادن به اصلاحیه‌ی وزارت ارشاد و به‌صورت جرح و تعدیل‌شده منتشر می‌کند. مشخص است که مهستی شاهرخی به‌شدت به این امر معترض می‌شود و چند بار طی یادداشت‌هایی اعتراض خود را اعلام می‌کند و "آن‌چه البته به جایی نرسد فریاد است"...
خانم شاهرخی حتی از دست‌اندرکاران جوایز ادبی خواست که کتابش را از لیست نامزدهای احتمالی خود حذف کنند اما نویسندگان و منتقدان مطبوعات در یک اقدام پسندیده، جایزه‌ی خود را "به پاس‌داشت حقوق از دست رفته‌ی مولف" و در اعتراض به نقض حقوق بدیهی مهستی شاهرخی، به رمان "شالی به درازای جاده‌ی ابریشم" اهدا کردند. دقت کنید: "به پاس‌داشت حقوق از دست رفته‌ی مولف" و وقاحت از حد گذشته‌ی نشر ورجاوند را ببینید که روی جلد کتاب نوشته است: "منتخب ویژه‌ی سال 1384 منتقدین مطبوعات!"
واقعن چه‌قدر بی‌شرمی لازم است تا ناشری که کار او یک کار "فرهنگی" است، مثل کبک سر خود را در برف فرو کند و به ‌سودای چند صد هزار تومان سود، این‌چنین مصداق بارز "بی‌فرهنگی" شود.
به عقیده‌ی من، اگر جامعه‌ی فرهنگی ایران یا اگر آرمانی نگاه نکرده باشیم لااقل همین نویسندگان و منتقدان و کسانی که تریبون‌های فرهنگی در اختیار دارند، عکس‌العملی جدی در این‌باره نشان ندهند، نشر ورجاوند نمونه‌ای خواهد بود برای ناشران غیرحرفه‌ای دیگر که بدون ترس از هرگونه پیگیری، اعمال مشابهی انجام دهند.
کافی است لحظه‌ای خود را به جای مهستی شاهرخی بگذاریم تا درک کنیم چه ظلم بزرگی در حق او شده است. ما (همین وبلاگ‌نویس‌ها) وقتی می‌بینیم که پستی از یادداشت‌های وبلاگمان که شاید یک یا دو ساعت زمان صرف آن کرده باشیم، در جایی بدون ذکر منبع دوباره منتشر شده آن‌چنان خونمان به جوش می‌آید که احتمالن تندترین عکس‌العمل ممکن را نشان می‌دهیم؛ حال درک کنید وضعیت نویسنده‌ای را که سال‌ها وقت گذاشته و رمانی نوشته است و حقوق او به همین‌سادگی پایمال می‌شود.
به‌نظرم راه عملی اعتراض به این اقدام بی‌شرمانه‌ی نشر ورجاوند این است که دبیران ونویسندگان صفحات ادبی مطبوعات و نویسندگان سایت‌های ادبی، در یادداشت‌هایی هرچند کوتاه خیلی محترمانه به این اقدام غیرفرهنگی اعتراض کنند و غیرمستقیم نویسندگان و مترجمان را ترغیب کنند که از بستن قرارداد چاپ کتاب با این ناشر و ناشرانی که اقدامات مشابهی انجام می‌دهند تا عذرخواهی رسمی ناشر از نویسنده و احقاق حقوق او، خودداری کنند.
واضح است که این اقدام نه فقط در حمایت از یک نویسنده‌ی خاص که دفاع از ابتدایی‌ترین حقوق پدیدآورنده‌گان آثار است؛ چه بسا روزی کتاب خود ما یا دوستان ما این‌چنین مورد سوء‌استفاده قرار گیرد.
من زیاد با قوانین حقوقی آشنا نیستم، اما فکر می‌کنم اگر خانم شاهرخی از طریق یک وکیل در ایران، پیگیر احقاق حق خود باشند، هرچند که به‌علت نقص احتمالی قوانین کپی‌رایت در ایران اعتراضشان به‌جایی نرسد باز کم‌ترین سود آن این است که ناشر وجهه‌ی خود را از دست می‌دهد و شاید همان اندک دردسری که از این بابت برایش ایجاد می‌شود باعث شود دیگر چنین اقدامی را تکرار نکند.
هرچند شاید لازم نباشد اما اشاره می‌کنم که من خانم شاهرخی را نمی‌شناسم و فقط گاه‌گاهی نوشته‌های وبلاگش را خوانده‌ام، و تنها انگیزه‌ام از نوشتن این یادداشت این بود که نمی‌توانستم خشم خودم را از ظلمی که در حق یک نویسنده شده و بی‌شرمی خارج از حد نشر "ورجاوند" پنهان کنم.